Co będzie na maturze z biologii w 2021 r.?

Poznaliśmy w końcu ostateczne wytyczne dotyczące egzaminów maturalnych w 2021 r.

  1. To, co określono jako szczegółowe wymagania egzaminacyjne na maturze 2021 r. w rzeczywistości jest… okrojoną wersją podstawy programowej. Podstawa programowa jest dokumentem ogólnym i daje spore możliwości interpretacji. Dlatego w pewnych przypadkach należy zachować ostrożność (np. nie do końca wiadomo czy odpuścić, czy analizować przebieg mejozy).
  2. Skala redukcji wymagań jest niewielka, ale w większości są to zmiany słuszne (naszym zdaniem). Kłopot polega na tym, że jest już połowa grudnia i wiele osób „przerobiło” treści, które zostały usunięte.
  3. Zmiany opublikowane przez MEN 16. grudnia 2020 r. praktycznie nie różnią się od wcześniej publikowanych propozycji.
  4. Przygotowaliśmy plik zawierający szczegółową analizę. Uznaliśmy, że najlepiej (najprościej) będzie przedstawić podstawę programową (biologii rozszerzonej), w której żółtym kolorem zaznaczyliśmy treści usunięte, niebieskim zaś zmiany zakresu pojęć lub stopnia ich interpretacji. Pobierz plik .pdf

Dla niecierpliwych poniżej przedstawiamy skrócony przegląd zmian:
A. Działy: budowa chemiczna organizmów oraz: budowa i funkcjonowanie komórki nie zostały okrojone.
B. W dziale: metabolizm usunięto regulację aktywności enzymów, glukoneogenezę, szlak pentozofosforanowy, rozkład kwasów tłuszczowych i syntezę kwasów tłuszczowych.
C. W dziale: przegląd różnorodności organizmów usunięto oznaczanie organizmów (w tym znajomość kluczy).
D. W dziale: wirusy ograniczono liczbę chorób.
E. W dziale: bakterie usunięto sinice oraz większość chorób bakteryjnych.
F. W dziale: protisty i rośliny pierwotnie wodne usunięto przegląd protistów i ich znaczenie oraz połowę chorób człowieka wywoływanych przez protisty.
G. W dziale: rośliny zapisano m.in. “cechy charakterystyczne mchów, paproci” – zapewne oznacza to, że mszaki zredukowano do mchów, a paprotniki do paprociowych. Usunięto rozpoznawanie krajowych iglastych (wielu powie teraz Ufff) i znaczenie roślin lądowych w życiu człowieka.
H. W dziale: rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów usunięto formy ekologiczne (względem dostępności wody i światła).
I. W dziale fizjologii roślin usunięto rozmnażanie wegetatywne, cytokininy i gibereliny oraz wyjaśnienie mechanizmu fototropizmu(?) (nie wiemy, co z ABA?).
J. W dziale: grzyby usunięto charakterystykę grup, porosty i znaczenie grzybów.
K. W dziale: bezkręgowce nie ma gąbek i szkarłupni, usunięto też cykl rozwojowy włośnia i znaczenie grup bezkręgowców.
L. W dziale: strunowce nie ma bezczaszkowców, osłonic, śluzic i minogokształtnych (tych dwóch ostatnich i tak nie ma w podstawie programowej). Usunięto przegląd grup kręgowców (cechy grup zostały!) i znaczenie.
Ł. W dziale: fizjologia zwierząt zmiany są największe. Usunięto przedstawianie zależności między trybem życia zwierzęcia (wolno żyjący lub osiadły) a budową ciała, w tym symetrią, wykazywanie związku między rozwojem układu nerwowego a złożonością budowy zwierzęcia, przedstawianie etapów ewolucji ośrodkowego układu nerwowego u kręgowców. Usunięto także przykłady regulacji hormonalnej u zwierząt na przykładzie przeobrażenia u owadów. Znaczenie barwników oddechowych zredukowano do hemoglobiny. Usunięto analizę typów narządów wydalniczych zwierząt i typów rozmnażania bezpłciowego i wreszcie rozróżnianie rozwoju prostego od złożonego.
M. W działach o człowieku zmiany są minimalne. Usunięto powiązania strukturalne i funkcjonalne między narządami w obrębie poszczególnych układów oraz między układami, czynniki wpływające na zaburzenie homeostazy organizmu, przyczyny schorzeń, analizę grup mięśni, wpływ aktywności fizycznej na układ ruchu, anoreksję i bulimię, związek między budową i funkcjami nerek (usunięto nawet niewydolność nerek i dializę). W układzie nerwowym usunięto kontrolno-integracyjną rolę mózgu, z uwzględnieniem kory, poszczególnych płatów, hipokampu oraz usunięto rolę ośrodków korowych i biologiczne znaczenie snu. Usunięto błędnik, zmysł smaku i węchu oraz podstawowe zasady higieny narządu wzroku i słuchu (co z wadami?). Usunięto też hormony tkankowe.
N. W dziale: informacja genetyczna i jej ekspresja usunięto potranslacyjne modyfikacje białek oraz porównanie struktury genomu prokariotycznego i eukariotycznego.
O. Usunięto cała regulację działania genów: operony i ich kontrolę oraz sposoby regulacji działania genów u organizmów eukariotycznych.
P. W dziale: genetyka mendlowska usunięto cechy nieciągłe dziedziczących się zgodnie z prawami Mendla.
R. W dziele: zmienność genetyczna usunięto związek między rodzajem zmienności cechy (zmienność nieciągła lub ciągła) a sposobem determinacji genetycznej (jedno locus lub wiele genów) oraz zjawisko plejotropii.
S. W dziale: choroby genetyczne usunięto połowę chorób.
T. W dziale: biotechnologia molekularna usunięto procedury i cele doświadczalnego klonowania organizmów, w tym ssaków oraz sposoby i cele otrzymywania komórek macierzystych. Usunięto też analizę problemów etycznych, perspektyw zastosowania terapii genowej i projekt HGP.
U. W dziale: ekologia zmian jest sporo. Między innymi usunięto wyróżnianie populacji lokalnej gatunku, przewidywanie zmiany liczebności populacji, wyjaśnianie zmiany liczebności populacji zjadanego i zjadającego na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, a także przedstawianie skutków presji populacji zjadającego (drapieżnika, roślinożercy lub pasożyta) na populację zjadanego. Usunięto też zależność zróżnicowania struktury przestrzennej ekosystemu od czynników fizykochemicznych i biotycznych oraz przyczyny gradacji szkodników.
W. W dziale: różnorodność biologiczna Ziemi usunięto wpływ głównych czynników geograficznych kształtujących różnorodność gatunkową i ekosystemową Ziemi (klimat, ukształtowanie powierzchni) oraz wpływ zlodowaceń (w tym przykłady reliktów). Nie trzeba też uzasadniać konieczności zachowania starych odmian roślin uprawnych i ras zwierząt.
Z. W dziale ewolucja i antropogeneza usunięto rolę czynników zewnętrznych w powstawaniu i zanikaniu barier i specjacji, hipotezy wyjaśniające abiogenezę niearystotelosowską(!) oraz rolę czynników zewnętrznych w przebiegu ewolucji (zmiany klimatyczne, katastrofy kosmiczne – został tylko dryf kontynentów). Usunięto też charakterystykę najważniejszych kopalnych form człowiekowatych (chyba słusznie bo to encyklopedyzm, a ponadto dane wciąż się zmieniają),
Na koniec jeszcze raz podkreślmy, że najlepiej uważnie przeczytać analizę szczegółową. Przede wszystkim zaś… róbcie swoje i nie panikujcie.

Podobne wpisy

Matura z biologii 2017

Materiały Oficyny Multimedialnej TERAZ WIEDZA Artykuł jest próbą wyjaśnienia przyczyn zaskakująco niskiego wyniku średniego egzaminu maturalnego z biologii w 20016 r. i jednocześnie zaproponowania efektywnych…

Wywiad z Janem Prokopem

Wywiad z Janem Prokopem, nauczycielem biologii, współautorem jednych z najlepszych podręczników do tego przedmiotu, autorem wielu zeszytów ćwiczeń, a od kilku lat odpowiedzialnym za oprawę…

Komentarze

  1. Na stronie
    https://dziennikbaltycki.pl/matura-2021-z-biologii-co-bedzie-na-egzaminie-z-biologii-nowe-wymagania-egzaminacyjne-zaproponowane-przez-men-zmiany-w/ga/c5-15306465/zd/46645589
    zostały opublikowane zmiany w programie maturalnym na podstawie analizy jakiegoś blogera i radzę uważać na takie źródła. Po pierwsze nie ma żadnego wytłumaczenia, a po drugie koleś napisał, że zupełnie usunięto z programu powiązanie między budową a funkcją nerki a to nieprawda! Większej ilości błędów już nawet nie szukam, bo po takim pojedynczym uproszczeniu można sobie darować to źródło. Uważajcie! Buziaki i powodzenia 🙂

    1. Dzień dobry,
      Szanowna Pani z uwagą przeczytaliśmy ten wpis, ponieważ dotyczy on sprawy bardzo, bardzo ważnej. Wiemy, że tryb wprowadzania zmian przez MEN jest straszny. Tym niemniej pomalutku… Ze szczegółowych wymagań na rok 2021 rzeczywiście “usunięto (…) powiązanie między budową a funkcją nerki”. Proszę sprawdzić opracowanie zatytułowane “Aneks do Informatora o egzaminie maturalnym z biologii obowiązujący w roku szkolnym 2020/2021” (na s. 17). Aneks opublikowano na oficjalnej stronie internetowej CKE (link). Dla porównania strona 9-10 naszego opracowania (link). Zawiera ono pełny tekst podstawy programowej, ale żółtym kolorem zaznaczyliśmy treści usunięte (tylko na rok 2021!). Różnica jest widoczna od razu. Jeśli jednak ktoś ma wątpliwości najlepiej ściągnąć aneks MENu z oficjalnej strony CKE.
      Pozdrawiam serdecznie
      Waldemar Lewiński