Metabolizm (4L)

Prowadzący: W. Lewiński. Czas wykładów: 11 godzin. Poziom trudności: III.

· 30 stycznia 2020

Uwaga: Nasz e-podręcznik jest już dostępny!!!

Metabolizm to długi i bardzo trudny kurs obejmujący zagadnienia z zakresu biochemii. Zawarliśmy w nim wprowadzenie do enzymologii oraz analizy wszystkich wymienionych w podstawie programowej procesów biochemicznych, m.in. oddychania komórkowego (z uwzględnieniem wariantów), fermentacji, chemosyntezy i fotosyntezy (z uwzględnieniem wariantów), glukoneogenezy, glikogenogenezy, beta-oksydacji, syntezy kwasów tłuszczowych i glikogenolizy.

Kurs został podzielony na 18 lekcji wykładowych. Łączny czas wykładów: 11 godzin (plus 80 minut na test zaliczeniowy).
Do kursu dołączyliśmy: e-podręcznik, zbiór 102 zadań maturalnych CKE (edycja 2022/2023), elektroniczny test zaliczeniowy oraz dwa zestawy fiszek elektronicznych.

Wykłady prowadzi Waldemar Lewiński. Współautorami są: Jan Prokop i Jacek Balerstet

Lekcja 1. Zaczynamy biochemię (lekcja otwarta)

Zaczynamy od przedstawienia metabolizmu w ujęciu zasad termodynamiki. Przypominamy dwa podstawowe kierunki metabolizmu: katabolizm i anabolizm. Wprowadzamy pojęcia: reakcje biochemiczne, szlaki metaboliczne (w tym cykle metaboliczne). Wskazujemy źródła energii dla układów żywych (formy energii o różnej użyteczności biologicznej). Wyjaśniamy, czym jest energia swobodna (G).

Lekcja 2. Enzymy i kataliza enzymatyczna

Przedstawiamy katalizę enzymatyczną jako rozwiązanie problemu „termicznych” ograniczeń metabolizmu, m.in. energia aktywacji (Ea). Sprzęgamy reakcje egzoergiczne z endoergicznymi. Budujemy enzym (m.in. z apoenzymu, kofaktora, koenzym, grupy prostetycznej). Wyjaśniamy mechanizm działania enzymów – obniżanie Ea: model zamka i klucza, model indukcyjnego dopasowania, specyficzność substratową. Klasyfikujemy enzym.

Lekcja 3. Czynniki wpływające na pracę enzymów

Badamy wpływ różnych czynników fizycznych na pracę enzymów (m.in. temperatura, pH). Śledzimy kinetykę reakcji enzymatycznych (krzywa i stała Michaelisa, powinowactwo do substratu, liczba obrotów). Analizujemy wpływ różnych substancji chemicznych (aktywatorów i inhibitorów) na pracę enzymów (aktywacja i inhibicja enzymów; inhibicja kompetycyjna i niekompetycyjna; aktywacja przez proteolizę; regulacje allosteryczne). Wyjaśniamy, jak działają sprzężenia zwrotne ujemne w regulacjach szlaków metabolicznych. Odpowiadamy nawet na pytanie, dlaczego enzymy są prawie zawsze białkami.

Lekcja 4. Uniwersalne przenośniki energii i elektronów

Wyjaśniamy, czym są i do czego służą metaboliczne akumulatory energii i przenośniki elektronów. Wyjaśniamy istotę koncepcji sprzężeniowej. Budujemy „uniwersalnego żołnierza” – cząsteczkę ATP zawierającą wiązania wysokoenergetyczne. Przeprowadzamy fosforylacje: substratową, oksydacyjną i fotosyntetyczną. Wyjaśniamy trudne terminy – chemiosmoza, syntaza ATP, gradient protonowy i jego siła protonomotoryczna. Wprowadzamy reakcje i procesy redoks na komórkowe salony. Wskazujemy uniwersalne przenośniki elektronów: NAD+, NADP+, FAD.

Lekcja 5. Paliwa komórkowe [w publikacji]

Bierzemy się za paliwa komórkowe i ich wykorzystanie.

Lekcja 6. Oddychanie komórkowe cz. I (w aktualizacji)

Bierzemy się za oddychanie komórkowe. Część I. analizy zaczniemy od historii odkryć, m.in. J. Priestleya, L. Pasteura, E. Buchnera, G. Embdena, H. Krebsa. Wyróżniamy dwa warianty oddychania komórkowego: beztlenowy i tlenowy (bez chemiosmozy i z chemiosmozą). Śledzimy przebieg glikolizy i restytucji (regeneracji) NAD (fermentacja mleczanowa, fermentacja etanolowa). Bilansujemy oddychanie beztlenowe. Dla zawziętych przygotowaliśmy specjalne Tablice biochemiczne (plansze z reakcjami), które można wyświetlić na ekranie (zostały dołączone do lekcji 5.).

Lekcja 7. Oddychanie komórkowe cz. II (w aktualizacji)

Oddychanie komórkowe cz. II. obejmuje etapy tlenowe. Przypominamy, czym jest w istocie oddychanie tlenowe i lokalizujemy jego etapy w komórce prokariotycznej i eukariotycznej. Sporządzamy bilans „otwarcia”. Przedstawiamy reakcję pomostową i cykl Krebsa (przebieg, bilans dla jednego i dwóch „obrotów” oraz analizę dekarboksylacji i dehydrogenacji). Sporządzamy kolejny bieżący bilans przemian. Śledzimy utlenianie końcowe w tzw. łańcuchu oddechowym (elementy łańcucha, kaskada energetyczna, potencjały redoks; chemiosmoza; fosforylacja oksydacyjna). Szacujemy wartość energetyczną NADH + H+ i FADH2. Sporządzamy bilans całkowity utlenienia cząsteczki glukozy. Dla zawziętych przygotowaliśmy specjalne tablice biochemiczne (plansze z reakcjami), które można wyświetlić na ekranie.

Lekcja 10. Chemosynteza [OLD]

Przechodzimy „na chemosyntezę” – autotrofizm w najprostszym wydaniu. Wykorzystujemy Metanococus jannashi do przedstawienia najpierwotniejszego (beztlenowego) wariantu chemosyntezy. Śledzimy przebieg procesu chemosyntezy u współczesnych chemoautotrofów tlenowych. Podajemy przykłady chemoautotrofów.

Lekcja 11. Barwniki fotosyntetyczne i fotosystemy

Rozpoczynamy analizę fotosyntezy. W cz. I. przedstawiamy historię odkryć związanych z fotosyntezą (m.in. eksperyment van Helmonta, doświadczenie Engelmanna), podział fotosyntezy na beztlenową i tlenową. Dokładnie przyglądamy się barwnikom fotosyntetycznym (chlorofile) i fotosystemom. Analizujemy widma absorpcyjne używając spektrofotometru. Wyjaśniamy trudne pojęcie fotoindukcji (w tym powrót do stanu podstawowego, przekazanie pobudzenia, emisja elektronu). Budujemy modelowy fotosystem (fotoukład) – antena, centrum reakcji, pierwotny akceptor elektronów, pułapka energetyczna.

Lekcja 12. i 13. Fotosynteza cz. I i cz. II [OLD]

Cz. II. fotosyntezy zaczynamy od analizy budowy i funkcji błon aktywnych fotosyntetycznie (fotosystemy, łańcuch transportu elektronów, syntaza ATP). Śledzimy przebieg fazy zależnej od światła (fosforylacja niecykliczna i cykliczna). Sporządzamy bilans fazy jasnej (wytworzenia siły asymilacyjnej) i zapisujemy równanie ogólne fazy jasnej. Śledzimy przebieg fazy niezależnej od światła: cykl Calvina-Bensona (karboksylacja, redukcja, regeneracja). Szacujemy zysk netto fazy ciemnej. Zapisujemy równanie ogólne i bilans fotosyntezy. Dla zainteresowanych szacujemy wydajność kwantową fotosyntezy. Wyjaśniamy, czym jest fotooddychanie. Wprowadzamy pojęcia: rośliny CAM i C4. Analizujemy czynniki wpływające na fotosyntezę (m.in. temperatura, światło, CO2). Dla zawziętych przygotowaliśmy specjalne tablice biochemiczne (plansze z reakcjami), które można wyświetlić na ekranie.

Lekcja 14. i 15. Inne przemiany cukrów i kwasów tłuszczowych

Zabieramy się za przemiany cukrów i kwasów tłuszczowych, których jeszcze nie analizowaliśmy: glikogenolizę i glukoneogenezę, a także cykl Corich i cykl Lynena (ciała ketonowe jako rezerwowe paliwo metaboliczne i kwasica ketonowa). Bardzo ogólnie przedstawiamy także syntezę kwasów tłuszczowych. Dla zainteresowanych przedstawiamy szlak pentozofosforanowy (źródło pentoz i siły redukcyjnej). Uruchamiamy beta-oksydację (lokalizacja, przebieg i bilans dla 1 cz. palmitynianiu). Zakłócamy oddychanie komórkowe dinitrofenolem. Pokazujemy, że acetylo-CoA jest prawdziwym węzłem metabolicznym.

Lekcja 16. Wybrane przemiany azotowe

Analizę przemian azotowych zaczynamy od rozwinięcia zagadnienia katabolizmu aminokwasów (deaminacja bezpośrednia i transaminacja, losy ketokwasów). Przechodzimy do końcowych produktów przemian związków azotowych: aminokwasów i zasad azotowych (amoniak, kwas moczowy i guanina, mocznik). Przedstawiamy cechy i przebieg cyklu ornitynowego.

Lekcja 17. “Rozwiązywanie” doświadczeń (w przyg.)

Proponujemy rozwiązanie 7 rozbudowanych kart pracy (m.in. ćwiczymy umiejętność analizowania doświadczeń na podstawie ich przebiegu).

Zaliczenie

Test elektroniczny: 39 pytań. Czas na rozwiązanie: 85 minut (edycja – jesień 2020)

Fiszki elektroniczne cz. A (24 fiszki)

Fiszki elektroniczne cz. B (23 fiszki)

Informacje techniczne!

  1. Aby korzystać z materiałów kursów, należy mieć stały dostęp do Internetu (nie ma: możliwości pobrania lekcji wideo na własne urządzenie ani zgody na ich kopiowanie).
  2. Materiały w postaci plików pdf można pobrać i wydrukować (na swoje prywatne potrzeby!).
  3. Dostęp jest aktywny dokładnie rok (365 dni) od momentu zakupu (nie jest zaokrąglany do pełnego dnia).
  4. Licencja dla jednego użytkownika wyłącznie do użytku domowego!
  5. Z materiałów można korzystać na komputerze lub smartfonie/tablecie. Jednocześnie można być zalogowanym tylko na jednym urządzeniu.

Kurs jest dostępny również w pakiecie kursów:

Klasa 1 – Biologia zakres rozszerzony


Po wykupieniu dostępu znajdziesz tutaj pliki .pdf do kursu. Częścią kursu jest kolorowy e-podręcznik. Jego rozdziały znajdziesz w zakładce Materiały w poszczególnych lekcjach. Nowa wersja zbioru zadań CKE na rok 2022/2023 jest już dostępna.

Zawartość kursu

Rozwiń wszystko
1 z 2
+945 zapisanych
Zapisz się!

Kurs Zawiera

  • 18 Lekcji
  • 102 Zagadnień
  • 5 Testy