oko ciemieniowe

oko ciemieniowetrzecie oko, występujące jedynie u niektórych grup zwierząt, zwłaszcza prymitywnych gadów, np. hatterii. Pierwotnie było w pełni wykształconym trzecim okiem położonym w otworze znajdującym się pomiędzy kośćmi ciemieniowymi i miało normalnie rozwinięty nerw wzrokowy.

Prawdopodobnie pojawiło się już w dewonie u wodnych strunowców i w procesie ewolucji uległo redukcji (np. legwany i warany mają otwór ciemieniowy w czaszce i oko szczątkowe). U większości współczesnych gadów, ptaków i ssaków pozostałością po oku ciemieniowym jest szyszynka.
Funkcje oka ciemieniowego hatterii nie zostały jeszcze dokładnie wyjaśnione – może być wykorzystywane do absorpcji promieni ultrafioletowych do produkcji witaminy D, do określania cyklu światło-ciemność lub pomaga w termoregulacji.

Dla zainteresowanych: homologiczne narządy czułe na światło są obecne u płazów bezogonowych i niektórych ryb.