substancje osmotycznie czynne

– niskocząsteczkowe związki organiczne oraz substancje mineralne, rozpuszczalne w wodzie i wywołujące ciśnienie osmotyczne.

Przykłady: cukry (glukoza, fruktoza, sacharoza), mannitol, sorbitol, kwasy organiczne i ich sole oraz jony soli nieorganicznych, np. Na+, K+, Cl , a także niektóre aminokwasy.

Por. też osmolalność

Uwaga: w niektórych źródłach substancje nierozpuszczalne w wodzie (np. oleje, białka fibrylarne, skrobia) i nie wywierające ciśnienia osmotycznego nazywane są substancjami osmotycznie biernymi. Tu sprawa jest prosta, ale w przypadku białek rozpuszczalnych w wodzie (a więc ulegających hydratacji) sytuacja się komplikuje. Na szczęście w szkole średniej problem ten całkowicie pomijamy.