Sylabus

Sylabus maturalny z biologii Oficyny Wydawniczej Teraz Wiedza 2016/2017

CEL SYLABUSA MATURALNEGO

1. Egzamin maturalny z biologii

a) Jak wygląda egzamin maturalny z biologii – nowa forma

b) Arkusz maturalny – rodzaje zadań

c) Zakres wiadomości i umiejętności sprawdzanych na egzaminie

d) Ocenianie odpowiedzi

2. Porady dla zdających maturę z biologii

a) Porady ogólne

b) dotyczące poszczególnych rodzajów zadań

c) Porady dotyczące pisania odpowiedzi

d) Przykładowe czasowniki operacyjne i ich objaśnienia

3. Plan pracy według podstawy programowej – tabele

4. Lista naszych kursów video online

Cel sylabusa maturalnego

Poniższy sylabus został przygotowany z myślą o maturzystach zdających egzamin maturalny z biologii według nowej formuły (od 2015 roku). Zawiera informacje dotyczące samego egzaminu, zakresu wymaganego materiału, typów zadań, jak również wskazówki i porady dotyczące przygotowań do egzaminu.

W rozdziale 1. przedstawiamy, jak wygląda egzamin maturalny z biologii, nakreślamy zakres wiedzy i umiejętności wymagany na egzaminie, analizujemy arkusz maturalny pod kątem różnorodności zadań oraz przedstawiamy sposób oceniania odpowiedzi.

W rozdziale 2. udzielamy wskazówek, jak przygotować się do egzaminu, jak rozwiązywać poszczególne typy zdań i w jaki sposób pisać odpowiedzi, aby nie tylko nie tracić punktów, ale zyskać ich maksymalną liczbę.

W dalszej części sylabusa (rozdział 3.) zawarliśmy tabele z planem pracy obejmującym zakres materiału, jaki jest wymagany na egzaminie. Tabele nie uwzględniają podziału na dni czy nawet tygodnie. Uznaliśmy, że każdy uczy się w swoim tempie i nie zawsze jest możliwe trzymanie się sztywno ustalonych ram działania. Tabele zostały więc skonstruowane w taki sposób, abyś mógł (jeśli zajdzie taka potrzeba) sam rozdzielić materiał według własnych potrzeb.

W ostatnim 4. rozdziale przedstawiamy listę naszych kursów wideo online, które stanowią podstawową pomoc w przygotowaniach do egzaminu, jak również w bieżącej nauce, przygotowaniach do różnych konkursów biologicznych, w tym olimpiady biologicznej.

Rozdział 1. Egzamin maturalny z biologii

a) Jak wygląda egzamin maturalny z biologii – nowa forma

Od roku 2015 na egzaminie maturalnym możesz zdawać biologię jako przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym. Egzamin ma formę pisemną. Czas trwania egzaminu to 180 minut. Podczas egzaminu możesz korzystać z zestawu tablic wspólnego dla przedmiotów przyrodniczych oraz prostego kalkulatora. Wynik z egzaminu maturalnego z biologii nie wpływa na zdanie matury, ale jest niezwykle istotny podczas rekrutacji na studia, o czym zapewne doskonale zdajesz sobie sprawę.

„Ogólne zasady obowiązujące na egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/2015 są określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz sposobu przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. nr 83, poz. 562, z późn. zm.), w tym w szczególności w rozporządzeniu z 25 kwietnia 2013 r. zmieniającym powyższe rozporządzenie (Dz.U. z 2013 r., poz. 520), oraz – w skróconej formie – w części ogólnej Informatora o egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/2015, dostępnej na stronie internetowej Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (www.cke.edu.pl) oraz na stronach internetowych okręgowych komisji egzaminacyjnych.”[1]

b) Arkusz maturalny

Arkusz maturalny składa się z ok. 25 zadań zamkniętych i otwartych. Przeważają zadania otwarte, w których musisz samodzielnie sformułować odpowiedź. Często są to zadania wielowątkowe, zawierające tekst źródłowy, elementy graficzne, wymagające umiejętności integrowania i wykorzystywania wiedzy z różnych dziedzin biologii. Zadania zamknięte to zadania typu: wielokrotny wybór, prawda/fałsz, dobieranie itp.

c) Zakres wiedzy i umiejętności sprawdzanych na egzaminie maturalnym z biologii

Celem egzaminu maturalnego z biologii jest sprawdzenie, w jakim stopniu opanowałeś wiedzę z biologii określoną w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla IV etapu edukacyjnego w zakresie podstawowym i rozszerzonym. Pamiętaj, że zadania mogą również nawiązywać do wymagań przypisanych do etapu III (gimnazjum).

Wymagania w podstawie programowej zostały podzielone na ogólne i szczegółowe. „Wymagania ogólne – jako syntetyczne ujęcie nadrzędnych celów kształcenia – informują, jak rozumieć podporządkowane im wymagania szczegółowe, które odwołują się do ściśle określonych wiadomości i umiejętności.

W szczególności, zadania w arkuszu maturalnym z biologii na poziomie rozszerzonym mają na celu sprawdzenie:

  • wiedzy i jej stosowania do identyfikowania i analizowania problemów,
  • umiejętności rozumowania, argumentowania i wnioskowania,
  • umiejętności wykorzystywania informacji pochodzących z różnorodnych źródeł,
  • umiejętności projektowania doświadczeń oraz analizowania i interpretowania wyników,
  • umiejętności wykorzystywania narzędzi matematycznych do opisu i analizy zjawisk i procesów.”

d) Ocenianie odpowiedzi

Każde zadanie ma określony schemat punktowania, na podstawie którego egzaminator ocenia twoje odpowiedzi w arkuszu maturalnym. W przypadku większości zadań zamkniętych możesz uzyskać 1 punkt za udzielnie poprawnej odpowiedzi. Jeśli zadanie jest rozbudowane, możesz uzyskać 2 punkty za pełną odpowiedź lub 1 punkt za częściową. Za zadania otwarte można uzyskać nawet do kilku punktów za poprawną odpowiedź. „Dokonując oceny odpowiedzi udzielonej przez zdającego w zadaniu otwartym, egzaminator odwołuje się do przykładowego rozwiązania oraz schematu punktowania opracowanych przez zespół ekspertów Centralnej i okręgowych komisji egzaminacyjnych oraz konsultantów akademickich. Rozwiązanie określa wymagany zakres merytoryczny odpowiedzi i nie jest ścisłym wzorcem oczekiwanego sformułowania (za wyjątkiem nazw procesów, zależności, grup organizmów, struktur itp.). Każda merytorycznie poprawna odpowiedź, spełniająca warunki zadania, zostanie oceniona pozytywnie.”

Rozdział 2. Porady dla zdających maturę z biologii

Uwaga! Jeśli zastanawiasz się nad strategią przygotowań do matury kliknij także TUTAJ.

Egzamin maturalny sprawdza określoną wiedzę i umiejętności (patrz rozdział 3.). Warto zapoznać się z tymi wymogami i mieć je na uwadze w trakcie nauki, ponieważ stanowią one doskonały element systematyzujący i motywujący do nauki, jednocześnie wskazujący właściwy kierunek działań. Pod względem technicznym egzamin maturalny jest zbiorem określonego typu zadań, stąd znajomość mechaniki ich rozwiązywania jest cenną umiejętnością. Pamiętaj o tym. Ćwicz rozwiązywanie zadań, aby na egzaminie nie tracić cennego czasu na zastanawianie się, jak podejść do danego zadania.

a) Porady ogólne

  • Rozpocznij naukę odpowiednio wcześnie. Rozplanuj ją sobie. Zapoznaj się dokładnie z tabelami w rozdziale 3. sylabusa i stosuj je nie tylko jako wytyczne, ale także jako bazę do powtórek.
  • Sporządzaj solidne notatki – zapisuj w punktach najważniejsze informacje z danego zagadnienia.
  • Czytaj ze zrozumieniem. Nie wykuwaj bezsensownie informacji na pamięć.
  • Omawiaj zagadnienia na głos, jakbyś je komuś tłumaczył.
  • Upraszczaj skomplikowane schematy, rozrysowuj przebieg procesów na kartce, najlepiej kolorowymi kredkami, wieszaj je na ścianie czy tablicy korkowej.
  • Korzystaj z okazji, by pisać krótkie, kilku zdaniowe informacje na określony temat. Pomoże ci to ćwiczyć umiejętność precyzyjnego wyrażania swoich myśli w formie pisemnej.
  • Do utrwalania wiadomości warto stosować techniki mnemoniczne.
  • Rozwiązuj zadania maturalne. Analizuj błędy (Patrz: kurs Zadanie Maturalne/16 Mgnień Matury).
  • Ćwicz, ćwicz, ćwicz!!!

b) Porady dotyczące poszczególnych rodzajów zadań

Zadania z doświadczeniem/eksperymentem – na maturze w nowej formie zwiększono nacisk na umiejętność analizy eksperymentu/doświadczenia. Za zadanie z doświadczeniem łatwo jest zdobyć punkty, jeśli rozumie się mechanikę doświadczenia, dokładnie przeanalizuje jego przebieg oraz wyciągnie trafne wnioski. Należy zatem wiedzieć, jakie są poszczególnego etapy przeprowadzania doświadczenia/eksperymentu naukowego, czym różni się np. problem badawczy od hipotezy, próba badawcza od kontrolnej.

Dla przypomnienia:

Kolejne etapy przebiegu doświadczenia lub eksperymentu naukowego:

  1. Sformułowanie problemu badawczego.
  2. Postawienie hipotezy.
  3. Ustalenie próby badawczej i kontrolnej.
  4. Analiza wyników i zapisanie wniosku/wniosków.

Pamiętaj, aby dokładnie przeanalizować dane zawarte w poleceniu i podczas wyciągania wniosków trzymać się tylko tych wartości, które są podane.

Zadanie z tabelą – zacznij od dokładnego przeanalizowania treści polecenia.

  1. Analiza tabeli: przeczytaj uważnie nagłówki. Sprawdź, w jakich jednostkach zostały podane wartości w tabeli. Pamiętaj, aby podać takie same jednostki w swojej odpowiedzi.
  2. Rysowanie tabeli: zastanów się, jakiego typu informacje masz zawrzeć w tabeli, jak powinna ona wyglądać (ile mieć kolumn i wierszy). Przeanalizuj tekst źródłowy, zbierz potrzebne ci dane. Wykorzystaj całe miejsce przeznaczone na tabelę. Za mała tabela może być słabo czytelna. Rysuj starannie. Opisz odpowiednio kolumny i wiersze tabeli. Wypełnij tabelę. Pamiętaj o właściwych jednostkach.

Zadanie z wykresem – Podobnie jak w przypadku zadania z tabelą zacznij od uważnego przeczytania polecenia. Następnie zastanów się, jaki typ wykresu najlepiej przedstawi dane. Wyróżniamy kilka typów wykresów, np. słupkowy, kołowy, liniowy, kolumnowy. Wykres powinien być duży i czytelny. Rysuj starannie. Pamiętaj o właściwym opisaniu osi wykresu, zapisaniu jednostek, a także o legendzie. Nadaj wykresowi odpowiedni tytuł. Voilà!

Zadanie ze schematem, grafiką, itp.

Jeśli zadanie zawiera schemat czy grafikę, dokładnie je przeanalizuj. Są tam z konkretnego powodu! W przypadku schematów zwróć uwagę na kierunki grotów strzałek, co z czego wynika i do czego prowadzi.

Nie panikuj, jeśli widzisz jakiś schemat czy dane po raz pierwszy. Zadanie na pewno zawiera wystarczająco informacji, by udzielić poprawnej odpowiedzi bazując na wiedzy, którą posiadasz!

c) Porady dotyczące pisania odpowiedzi

  • Pamiętaj, że egzaminator musi być w stanie rozczytać twoje odpowiedzi. Pisz starannie, nie używaj skrótów, poza tymi powszechnie znanymi i wykorzystywanymi.
  • Pisz tylko w wyznaczonym do odpowiedzi miejscu. Odpowiedzi i notatki zamieszczone w brudnopisie nie są oceniane!
  • Używaj odpowiednich, precyzyjnych terminów biologicznych.
  • Zwróć uwagę na zaimki, którymi operujesz. Sprawdź, czy jest jasne do czego się odnoszą.
  • Zanim napiszesz odpowiedź, zastanów się nad jej dokładnym sformułowaniem, użyj brudnopisu jeśli chcesz zrobić szkic. Dopiero gdy jesteś pewny jej ostatecznego brzmienia, wpisz odpowiedź w wyznaczonym miejscu. Unikaj błędów ortograficznych i gramatycznych!
  • Jeśli się pomyliłeś, wyraźnie wykreśl błędną odpowiedź i napisz nową. Nie nadpisuj wcześniejszej odpowiedzi. Może się okazać, że odpowiedź jest nieczytelna i stracisz cenne punkty. Pamiętaj – na maturze nie wolno korzystać z korektora!
  • Pisz krótkie, zwięzłe zdania. Długie zdania mogą prowadzić do zagmatwania i sprzeczności. Egzaminator nie czyta w twoich myślach, więc pisz precyzyjnie.
  • Zwróć uwagę na ilość punktów przy zadaniu. Często jest to wskazówka, jak długa ma być odpowiedź (podobnie ilość miejsca przeznaczona na odpowiedź). Nie rozpisuj się, jeśli masz podać jeden przykład lub jeden argument. Egzaminator nie przyzna ci więcej punktów za dodatkowe informacje, nawet jeśli są one poprawne.
  • Zwracaj uwagę na czasowniki operacyjne (tabela z przykładowymi czasownikami i opisami czynności znajduje się w punkcie d). Dobre rozumienie czasowników operacyjnych to połowa sukcesu.
  • Dokładnie czytaj polecenia. Jeśli masz wymienić dwa główne czynniki, to zastanów się, które są według ciebie najważniejsze i wymień TYLKO te dwa (patrz: Uwaga: pkt. 1.).
  • Zwróć uwagę na złożone zadania, zawierające np. dwa czasowniki operacyjne. Sprawdź, czy na pewno wykonałeś oba polecenia.
  • Szukaj wskazówek, podpowiedzi w tekście w zadaniu lub samym poleceniu.
  • Jeśli utknąłeś w jakimś zadaniu, rozwiąż tyle ile możesz i przejdź do kolejnego. Jeśli starczy ci czasu, wrócisz do tego zadania później.
  • Odpowiedz na wszystkie pytania, jeśli to tylko możliwe. Jeśli starczy ci czasu, to przejrzyj zadania ponownie. Nie marnuj czasu na pisanie informacji zbędnych lub wręcz nie na temat.

Uwaga:

  1. „Jeśli w zadaniu otwartym zdający w odpowiedzi poda więcej elementów (nazw, cech, argumentów itd.), niż wynika z treści polecenia, to ocenionych zostanie tyle kolejnych elementów odpowiedzi (licząc od pierwszej), ile wskazano w poleceniu.
  2. Jeżeli zamieszczone w odpowiedzi informacje (również dodatkowe, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o zasadniczych brakach w rozumieniu omawianego zagadnienia lub zaprzeczają udzielonej prawidłowej odpowiedzi, to za odpowiedź taką zdający otrzyma 0 punktów.”

d) Przykładowe czasowniki operacyjne i ich objaśnienia

Kluczowym elementem do udzielenia poprawnej odpowiedzi jest zrozumienie czasownika operacyjnego, czyli tego, który określa rodzaj odpowiedzi i jej obszerność. Poniżej znajdziesz tabelę z przykładowymi czasownikami, które sprawiają maturzystom najwięcej problemu.

Czasowniki operacyjneJak powinna wyglądać odpowiedź
WymieńNależy zapisać nazwę/nazwy (procesów, narządów, elementów budowy itp.) lub wyrażenie, bez uzasadnień czy wyjaśnień.
Podaj, określZwięzła odpowiedź bez wnikania w szczegóły. Należy przedstawić istotę określonego zjawiska, procesu, itp., używając odpowiedniej terminologii biologicznej wykorzystując informacje zawarte w treści polecenia i/lub wiedzę własną.
WyjaśnijKrótka odpowiedź. Należy przedstawić zależności lub związki czasowe, przestrzenne, przyczynowo-skutkowe (rozpoznając przyczynę i skutek oraz wskazując drogę, która prowadzi od przyczyny do skutku).
OpiszKilkuzdaniowa odpowiedź. Należy przedstawić np. budowę (np. komórki, narządu, organizmu) lub przebieg jakiegoś procesu, zjawiska czy doświadczenia (np. następstwo wydarzeń), bez wyjaśniania przyczyn.
PorównajZwięzła odpowiedź. Należy wskazać podobieństwa i różnice między obiektami, procesami, zjawiskami, teoriami, bez wyjaśniania przyczyn tych podobieństw i różnic.
WykażKrótka odpowiedź. Należy wykazać istnienie zależności, związku (np. czasowy, przestrzenny, przyczynowo-skutkowy) między faktami biologicznymi (przyczyna-skutek, budowa-funkcja, budowa-tryb życia, budowa- środowisko itp.), bez wnikania w przyczyny tej zależności.
Uzasadnij, udowodnijKrótka, kilkuzdaniowa odpowiedź. Należy podać argumenty, czyli fakty biologiczne, przemawiające za daną hipotezą, tezą, stwierdzeniem, poglądem, opinią lub przeciwko; argument musi wynikać z materiału źródłowego w zadaniu lub wiedzy biologicznej zdającego.

 

Rozdział 3. Plan pracy według podstawy programowej – tabele

Opracowane przez naszego eksperta tabele zawierają informacje o zakresie wiedzy oraz umiejętnościach zdającego wymaganych na egzaminie maturalnym z biologii. Dla ułatwienia cały zakres został rozdzielony na działy. W każdym dziale tabela została podzielona na cztery kolumny:

Kolumna 1. – Zagadnienie – dzieli dział na mniejsze bloki tematyczne.

Kolumna 2. – Lekcje – umowne jednostki odpowiadające w przybliżeniu jednostkom lekcyjnym w szkole.

Kolumna 3. – Co powinieneś umieć – kolumna ta zawiera szczegółowe informacje, co dokładnie musisz umieć, czym musisz się wykazać w danym temacie. Jest to kluczowy element w procesie nauki. Znajomość tych punktów umożliwi ci lepsze przygotowanie się do egzaminu. Jednocześnie stanowi świetną bazę do śledzenia kalendarza pracy i sprawdzania swoich postępów. Wystarczy punkty zawarte w tej kolumnie przekształcić w pytania i mamy gotowy system powtórek.

Kolumna 4. – Twoje uwagi – miejsce na twoje notatki, komentarze, informacje o powtórkach.

Wszystkie tabele zostały zebrane w jednym pliku pdf, który możesz pobrać i wydrukować w całości lub w częściach według potrzeb. W ten sposób możesz je mieć zawsze pod ręką, niezależnie od tego, czy masz połączenie z internetem czy nie.

Pobierz plik  Tabele

Rozdział 4. Lista naszych kursów biologii online

Listę obecnie oferowanych kursów biologii online znajdzie klikając w nazwę pakietu „Teraz Biologia”.

W ofercie znajduje się również kurs 16 Mgnień Matury, który zawiera 200 zadań maturalnych (autorskich oraz przygotowanych przez CKE) wraz ze szczegółowymi analizami odpowiedzi i komentarzami na video.

Na naszym kanale na You Tube znajdziecie również analizę arkusza maturalnego z maja 2016 (tzw. „nowa matura”).

[1] Wszystkie cytaty pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2014/2015, dostępnego na stronie internetowej Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (www.cke.edu.pl)